به گزارش سلامت نیوز به نقل از شرق، یکی نابینا شده، دیگری با خطر قطع عضو مواجه است و بسیاری هم درگیر عفونتهای شدید هستند. آنها کسانی هستند که در ماجراهای دیماه مصدوم شدند، اما هنوز به مراکز درمانی مراجعه نکردهاند یا مراجعههای دیرهنگامی داشتهاند؛ زخمهایی که بهجای اتاق عمل، در خانه مداوا شدند. ترس از بازداشت یا احضار باعث شده بسیاری از مجروحان، درمان را به تعویق بیندازند یا اصلا به مراکز درمانی مراجعه نکنند؛ تعویقی که حالا برای بعضی از آنها به نابینایی، خطر قطع عضو، عفونتهای شدید و ناتوانی دائمی و حتی مرگ انجامیده است. در حالی که مسئولان وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی تأکید میکنند مراکز درمانی باید فضایی امن و بدون فشارهای امنیتی برای همه بیماران باشد، با این حال روایت زخمیها و بخشی از کادر درمان ، از شرایط دیگری در بیمارستانها حکایت دارد؛ فضایی که مجروحان را وادار کرده زخمهای عمیق ناشی از شلیک ساچمه و تیر جنگی را در خانه تحمل کنند که همین مسئله عوارض جسمی متعددی برای آنها در پی داشته و خواهد داشت.
با این حال رئیس سازمان نظام پزشکی توضیح میدهد که بیش از ۲۵ هزار نفر از مجروحان اعتراضات، در بازهای حدود یک هفته، به مراکز بهداشت و درمان کشور مراجعه کردهاند. مدیر روابطعمومی وزارت بهداشت هم بازگو میکند که پس از هشدارها درباره خطر درمان دیرهنگام، نزدیک به سه هزار نفر دیگر که پیشتر به دلیل ترس مراجعه نکرده بودند، به مراکز درمانی مراجعه کرده و خدمات دریافت کردهاند.
درمانی نیمهکاره و پاهای مجروح
تعدادی از ساچمهها را با کمک مادر و خواهرش از کمر و پشت ساق پا بیرون کشیدهاند، اما درد هنوز همراه روز و شب امیرعلی است؛ پسر جوانی که به دلیل نگرانی از برخوردهای قضائی به مراکز درمانی مراجعه نکرده است: «شاید نزدیک به 70 ساچمه به بدنم اصابت کرده بود. آنقدر درد داشتم که همان ۱۸ دی، بعد از شلیک، دوستانم زیر بغلم را گرفتند و من را به خانه رساندند. همان شب خواهرم از داروخانه بتادین، آبمقطر، پانسمان و چند داروی قوی مسکن و آنتیبیوتیک تهیه کرد. با کمک مادرم چند ساچمه را خارج کردند ولی باقی در بافت بدنم ماند. از گردن تا پشت مچ پاهایم آسیب دیده است.
درد بسیار بدی بود و پزشک معتمدی هم نمیشناختیم تا برای معاینه مراجعه کنیم. یک هفته بعد دوستانم، دندانپزشک سالخوردهای را معرفی کردند که به آنجا رفتم، چند ساچمه دیگر را تخلیه کرد و قرار شد چند روز بعد دوباره مراجعه کنم؛ چون گفتند احتمال عفونت زخمها بسیار بالاست. فردای همان روز شنیدم که وی دستگیر شده، بنابراین پس از آن به پزشک دیگری مراجعه نکردم. از ترس عفونت زخمها مرتب آنتیبیوتیک مصرف میکنم ولی هنوز درد شدیدی دارم. حس میکنم ساچمهها در بدنم حرکت میکنند. وقتی پاشنه پاهایم را زمین میگذارم انگار میخ کف پایم فرومیرود و نمیدانم با این وضعیت باید چه کار کنم، چون توان راهرفتن را از من گرفته است».
عصب انگشتم از کار افتاده
دستانش باد کرده بود و بیحسی در انگشتانش شروع شده بود که برای مراجعه به پزشک اقدام میکنند. محسن جوان دیگری است که نوزدهم دیماه با شلیک ساچمه، دستش دچار آسیب میشود: «همان شب خودم را به خانه رساندم، چون اصلا قصد مراجعه به مراکز درمان را نداشتم. برای خرید بتادین و باند از داروخانه هم ترس داشتیم. حدود ۱۵ ساچمه در دستم بود که چندتای آنها خونریزی بیشتری داشت که با هیچ مسکنی آرام نمیشد. روز بعد دستم به شدت باد کرده بود و انگشتانم هم حرکت نمیکرد. حتی خودمان هم سعی کردیم در خانه ساچمهها را بیرون بیاوریم، ساچمهها بسیار عمیق بودند و اصلا نمیشد با موچین یا ابزار ساده آنها را خارج کرد. روز بعد متوجه شدیم که دستم عفونت کرده و ورم دارد و عملا امکان درمان درست وجود نداشت. بعد از دو روز با پیگیری دوستانمان پزشک معتمدی پیدا کردیم و پزشک تأکید کرد باید چند ساچمه حتما خارج شود، چون نزدیک مفصل است و نیاز به رادیولوژی دارد. ولی به هیچکس اعتماد نداریم و فکر میکنم عصب یکی از انگشتانم دیگر کار نمیکند. الان ماندهام چه کار کنم. امیدوارم حداقل بتوانیم آن یکی یا دو ساچمهای را که آسیبزنندهتر و دردناکتر هستند، خارج کنیم».
تحمل چندین روز درد وحشتناک صورت
درد تجربه هفتههای اخیر «نگین» است. از هجدهم تیرماه که تیر صورت و فکش را هدف گرفت تا همین حالا، حتی یک وعده غذا هم نخورده و همچنان توان درست حرفزدن ندارد: «یک هفته فقط با نی، مایعات میخوردم. فکم نصف شده بود و سقف دهانم هم پاره شده بود. در تمام این مدت درد شدیدی داشتم اما به هیچ مرکز درمانی مراجعه نکردم. تنها غذایی که میتوانستم بخورم نوشیدنی با نی بود که البته همان هم به سختی میخوردم، چون فکم را نمیتوانستم حرکت بدهم و امکان داشت در گلویم بپرد. فقط یکی از دوستانم که پرستار است سقف دهانم را بخیه کرد، ولی فکم در همان وضعیت بود. بعد از چند روز و تحمل این شرایط وحشتناک، هفته قبل در یک مرکز درمانی، عمل جراحی شدم و در مورد علت هم گفتم گوشه پنجره به صورتم اصابت کرده است، در صورتی که اقدام دیرتر امکان کججوشخوردن و بههمخوردن ظاهر صورتم را در پی داشت».
نابینایی و قطع عضو؛ نتیجه درمان دیرهنگام
بسیاری از زخمیهای اعتراضات اخیر با مراجعه دیرهنگام به مراکز درمان دچار آسیبهای غیرقابل جبران شدند. همچون پسر جوانی که طبق گفتههای پرستار یکی از بیمارستانهای دولتی در تهران، حالا نابینا شده است: «ساچمه کنار چشمش اصابت کرده بود، روزهای اول نوری میدید، اما چون چند روز بعد برای درمان اقدام کرد، بهطور کامل نابینا شد». این پرستار توضیح میدهد: «چند روز بعد از اعتراضات، پسری حدودا 19 یا 20ساله به بیمارستان آمد که مشخص بود از درد به خود میپیچد ولی به بخش تریاژ مراجعه نمیکرد. بعدا متوجه شدیم منتظر آشنایی بوده تا با کمکش بیخطر در بیمارستان ویزیت شود. بعد از ویزیت متوجه شدیم دو روز قبل تیر به بازوی او اصابت کرده و کل استخوان بازو خرد شده است. برای درمان در این چند روز به پزشک مراجعه نکرده و پانسمانی ساده روی زخمی به این هولناکی گذاشته بود. خلاصه عمل انجام شد ولی به دلیل آمبولی و آسیب به عصب دست و عروق دچار عوارض جدی شده بود و به بخش آیسییو منتقل شد. ترس از مراجعه به مراکز درمان احتمال قطع عضو دستش را بالا برده بود. با این حال علت جراحت را در پرونده مجهول ثبت کردیم، ولی همین موضوع هم کنجکاویها را بیشتر کرد».
در بین کادر درمان روایتهای متفاوتی از زخمیهایی وجود دارد که برای درمان دیر اقدام کردهاند. طبق گفتههای رادیولوژیست یکی از مراکز درمانی تهران، روزهای اول مردم از ترس به مراکز درمان و بخش عکسبرداری مراجعه نمیکردند: «برخی از آنها که برای عکسبرداری میآمدند، با درمان در خانه تیرها را از بدن خارج کرده بودند. مثلا یکی از آنها تیر به پایش خورده بود و توانسته بودند خودشان گلوله را خارج کنند، اما همچنان برای گرفتن سیتیاسکن هم میترسیدند مراجعه کنند که مشخص شود به عصب آسیب رسیده یا نه. از هفتههای دوم موجی از مراجعهکنندگان آمدند که در بدنشان ساچمه و تعدادی هم تیر بود. یکی از موارد جوانی ۱۹ساله بود که خانواده در خانه تیر جنگی را از پای او بیرون کشیده بودند، اما همچنان درد شدید داشت. در عکسبرداری مشخص شد هنوز تیر دیگری در پای او وجود داشته که همان منجر به عفونت شدید شده بود. الان که چند هفته از اعتراضات گذشته، همچنان این زخمیها با ترس به مرکز ما مراجعه میکنند و همکارانم ساعتهای خلوت به آنها نوبت میدهند تا دردسری ایجاد نشود».
عوارض درمان دیرهنگام ادامهدار است
پزشکان و حتی مسئولان وزارت بهداشت بارها به معترضانی که در اعتراضات مورد شلیک قرار گرفتهاند هشدار دادهاند تا برای درمان حتما به مراکز درمانی مراجعه کنند.
بیژن عابدیان، فوقتخصص جراحی عروق، به عوارض مختلف درماننکردن زخمهای ناشی از شلیک ساچمه اشاره میکند و میگوید: «زخمهای ناشی از اصابت ساچمه حتی در مواردی که در نگاه اول کوچک یا سطحی به نظر برسند، میتوانند در صورت درماننشدن منجر به عوارض بلندمدت و گاهی جبرانناپذیر شوند. این نوع آسیبها صرفا یک ضایعه پوستی نیستند و ممکن است ساختارهای عمقی بدن را هم درگیر کرده باشند. برخی از مهمترین عوارض شناختهشده عبارتاند از عفونت بافتهای نرم و باقیماندن ساچمه در بدن، خونریزی پنهان، آسیب به اعصاب یا عروق و نکروز یا مرگ بافتی و در مواردی ناتوانی دائمی عضو آسیبدیده. نکته قابل توجه آن است که بخشی از این آسیبها در روزهای ابتدایی علامت واضحی ندارند و بیمار با احساس بهبود نسبی مراجعه را به تأخیر میاندازد.
این تأخیر میتواند درمان را پیچیدهتر کند. گرچه بدن انسان توانایی ترمیم بالایی دارد اما این توان به معنای بینیازی از بررسی پزشکی نیست. برخی خراشها یا زخمهای کاملا سطحی ممکن است بدون مداخله خاص بهبود یابند، اما در مورد زخم ساچمهای بدون معاینه دقیق و انجام تصویربرداری نمیتوان با اطمینان گفت که ساچمه وارد عمق بافت نشده یا به ساختارهای حیاتی آسیب نرسانده است».
او ادامه میدهد: «مشکل اصلی این است که بعضی از آسیبها، بهویژه آسیبهای عروقی و عصبی، در ابتدا درد یا علامت شدیدی ندارند. همچنین باید بدانیم که نوع، اندازه و جنس ساچمه میتواند بر شدت آسیب اثرگذار باشد. برخی ساچمهها ممکن است در بدن باقی بمانند و بهمرور باعث التهاب مزمن یا عفونت یا آسیب تدریجی به بافتهای اطراف شوند. با این حال از دیدگاه پزشکی هیچ نوع ساچمهای وجود ندارد که بتوان با اطمینان گفت نیازی به بررسی پزشک ندارد. آسیب به نواحی حساس مانند اطراف چشم یا گونه و دهان و گردن از اهمیت بیشتری برخوردار است. این مناطق به دلیل تراکم بالای اعصاب عروق و ساختارهای حیاتی آسیبپذیرتر هستند. در صورت درماننشدن بهموقع چنین آسیبهایی میتوانند منجر به اختلال بینایی، فلج عضلات صورت، اختلال گفتار و گاهی بدشکلی دائمی شوند. اگر بخواهم کمی تخصصیتر صحبت کنم گاهی ساچمهها با ایجاد یک فیستول شریانی وریدی یعنی یک ارتباط بین سرخ و سیاهرگ، وضعیت بدون علامتی میدهد که به مرور میتواند باعث تورم و درد و گرمی موضع و کاهش خونرسانی به اندام شود. تشخیص این عارضه بدون معاینه تخصصی و تصویربرداری دشوار است و تأخیر در درمان آسیب قلبی به همراه دارد، چون بار قلب را اضافه میکند. عفونت زخمهای ساچمهای را نباید دستکم گرفت بهویژه در صورت باقیماندن جسم خارجی در بدن امکان فاشئیت نکروزان وجود دارد. عفونت با سرعت بالا در امتداد لایههای عمقی بافت منتشر میشود و میتواند به وضعیت خطرناکی منتهی شود».
این جراح تأکید میکند که درد شدید و نامتناسب با ظاهر زخم از نشانههای هشداردهنده آن است. این وضعیت یک اورژانس جراحی حیاتی محسوب میشود و تأخیر در مراجعه میتواند به قطع عضو و حتی مرگ منجر شود. نارسایی عروقی موضعی نیز از دیگر پیامدهای محتمل است. ساچمه میتواند باعث پارگی ناقص عروق، اسپاسم عروقی یا انسداد تدریجی جریان خون شود. در صورت درماننکردن کاهش خونرسانی به بافت تأخیر در ترمیم زخم نکروز و افزایش احتمال قطع عضو رخ میدهد. این مشکل بهویژه در اندامها شایع است و گاهی بیمار فقط با احساس سردی و بیحسی یا ضعف عضو مراجعه میکند، زمانی که آسیب وارد مرحله پیشرفته شده است. در زخمهای نافذ نزدیک به استخوان خطر بروز استئومیلیت یا عفونت استخوان وجود دارد. این عارضه نیازمند درمان طولانیمدت با آنتیبیوتیکهای قوی و گاه جراحیهای مکرر است و میتواند به درد مزمن تغییر شکل استخوان و ناتوانی دائمی منجر شود. عابدیان اضافه میکند: «آسیب عصبی نیز حتی بدون قطع کامل عصب ممکن است رخ دهد. لهشدگی یا کشش یا التهاب عصب میتواند باعث بیحسی، گزگز یا ضعف عضلانی یا فلج نسبی و دائمی شود. در این نوع آسیبها زمان نقشی تعیینکننده دارد و هرچه تشخیص و مداخله زودتر انجام شود، احتمال بازگشت عملکرد عصبی افزایش مییابد».
خطر قطع عضو، نابینایی و عفونتهای شدید با تأخیر در مراجعه
وجود نگرانی قضائی برای شماری از معترضان مانع از حضور آنها در بیمارستان و مراکز درمان شده است، با این حال محمد رئیسزاده، رئیس کل سازمان نظام پزشکی، در بخشی از گفتوگوی خود با به تعداد مراجعهها به مراکز درمانی در روزهای اعتراضات اشاره میکند و میگوید: «بیش از ۲۵ هزار مراجعه به مراکز بهداشت و درمان در مدتزمانی حدود یک هفته مدیریت شد و بیش از ۱۳ هزار عمل جراحی سبک و سنگین انجام گرفت. از جراحان عمومی، ارتوپد، پلاستیک و بهویژه جراحان چشم گرفته تا متخصصان بیهوشی، آیسییو، اورژانس، پزشکان عمومی، پرستاران و مدیران حوزه سلامت، همه با فداکاری، شجاعت و ازخودگذشتگی پای کار بودند. در برخی بیمارستانها، حتی بیمارستانهای خصوصی، با استادان پیشکسوت شبانه تماس گرفته شد، آمدند و تا صبح در اتاق عمل بودند، بدون اینکه هیچ حقالزحمهای ثبت کنند. برخی به صراحت گفتند هیچ پروندهای برای خودشان شارژ نمیکنند. در حوزه چشمپزشکی، حجم مجروحان فراتر از ظرفیت تحمل بیمارستان بود، اما استادان پیشکسوت داوطلبانه آمدند و کمک کردند.
حتی الان هم که با شما صحبت میکنم، خود من هنوز عملهای تأخیری این مجروحان را انجام میدهم. بیش از پنج تا شش هزار پزشک و جراح بهطور مستقیم درگیر رسیدگی به مجروحان بودهاند و بیش از ۶۰ هزار نفر از کادر درمان، ازجمله پرستاران، در این روند مشارکت داشتهاند. از طرفی ما از همان ابتدا طی مکاتباتی که با سردار رادان داشتیم، نامه نوشتیم و درخواست کردیم امنیت مراکز درمانی بهطور ویژه رعایت شود تا هیچکس به این مراکز تعرض نکند و همکاران ما بتوانند با فراغ بال به همه بیماران رسیدگی کنند. یعنی هر مجروحی بدون ترس و واهمه به مراکز درمانی مراجعه کند». رئیس کل سازمان نظام پزشکی درباره زخمیهای اعتراضات دیماه که برای درمان دیر اقدام کردند نیز اضافه میکند: «مواردی از تأخیر در مراجعه دیدهام که منجر به قطع عضو، ازدسترفتن چشم، عفونتهای شدید و حتی مرگ شده است. بیماری فرقی نمیکند، تأخیر در درمان همیشه خطرناک است».
درخواست وزارت بهداشت برای امنیتینشدن مراکز درمان
با وجود هشدارهای مکرر وزارت بهداشت برای اهمیت درمان مجروحان، همچنان بسیاری به دلیل احتمال برخوردهای قضائی به مراکز درمان و بیمارستانها مراجعه نمیکنند. حسین کرمانپور، رئیس روابطعمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت، درباره تلاش برای کاستن فضای امنیتی بیمارستانها توضیح میدهد: «ما از روز اول در وزارت بهداشت یک خط سیر را طی کردیم. یکی اینکه به همه طرفهای درگیر در این مسئله یادآور شویم که مراکز درمانی و سلامتی کشور باید در امنیت کامل باشند تا هم کسانی که زخمی میشوند بهراحتی بتوانند منتقل شوند و هم افرادی که داخل این مراکز در حال درمان بیماران هستند بدون هر دغدغهای کار درمانیشان را انجام دهند. بیمارانی که به مراکز ما میآیند یا توسط آمبولانس منتقل میشوند، بدون هیچگونه تفاوتی، از هر گروهی که باشند، باید تحت مداوا قرار بگیرند و هیچ تبعیضی در این زمینه بههیچوجه قائل نبودیم. کادر درمان با شلوغی شدیدی مواجه شد که به شیفتها اضافه کرد و حتی استادانی که بازنشسته شده بودند نیز به بیمارستانها بازگشتند.
بهطوری که حتی در یک بیمارستان بالای ۲۰ نفر از اعضای هیئتعلمی ما که بازنشسته شده بودند، آمدند و بهصورت رایگان جراحی انجام دادند. تلاش کردیم در همان لحظات اولیه با کمک شورای عالی بیمه، هزینههای درمانی مصدومان و مجروحان حادثه را رایگان کنیم؛ غیر از چند مورد خیلی کم که آن هم به دلیل این بود که بخشنامه دیر به آن مراکز درمان رسیده بود یا ندیده بودند که بعدا استرداد شد. تقریبا میشود گفت ما از هیچکسی پول نگرفتیم و حجم قابل توجهی از ذخایرمان را برای این عزیزان مصرف کرده و کمک کردیم که درمان شوند. حدود ۱۳ هزار عمل جراحی را رایگان انجام دادیم و بخش درخور توجهی از بیماران هم الان ترخیص شدهاند. برای بعضی از اعمال جراحی دو یا سه بار هم انجام شده است.
تعداد قابل توجهی از بیماران حالشان خوب است. تعداد دیگری از بیماران بدحال ما همچنان در آیسییو هستند که بالای صد نفرند و همچنان در سراسر کشور تحت نظر هستند». با توجه به برخی روایتها که فضای امنیتی حاکم در مراکز درمان مانع از حضور مجروحان برای درمان شده، کرمانپور توضیح میدهد: «از دوستان امنیتی و انتظامی خواهش کردیم و رؤسای بیمارستانهایمان نیز همکاری کامل داشتند که بیماران بدانند بدون هیچ دغدغهای از پیگرد، بیایند و کارهای درمانیشان را در زمانی که بستری هستند انجام دهند. حتی چندین بار من و معاون درمان خواهش کردیم اگر فرد زخمی در خانه مانده و برای درمان مراجعه نکرده، امکان آسیب به ارگانهای دیگر بدن هم وجود دارد و باید به مراکز درمانی مراجعه کنند و تحت مداوا قرار بگیرند. بعد از این اظهارات نزدیک به سه هزار نفر مراجعه کردند و خدمات درمانی به آنها ارائه شد که بیشترشان عفونت، توسعه زخم و حتی تشدید عوارض ناشی از این جراحت بود که تحت عمل جراحی قرار گرفتند و الان در حال درمان هستند».
نظر شما